Sovera
Conceptfase: gezocht naar pilot- en R&D-partners
Publieke Kennis Ontsluiten, Direct bij de Bron
Organisatieoverstijgend Zoeken, Zonder Data te Verplaatsen
Ambtenaren zouden niet in elke gemeente, elk ministerie of elke veiligheidsregio opnieuw hetzelfde wiel moeten uitvinden. Sovera is een concept voor een soevereine, federatieve zoek- en werklaag. Hiermee kunnen bevoegde medewerkers kennis organisatieoverstijgend raadplegen, terwijl de data veilig bij de bron blijft onder lokale controle.
Het Structurele Probleem
Overheidsorganisaties beschikken over enorm veel beleidskennis, casuservaring en operationele inzichten. Deze informatie zit echter versnipperd over systemen, afdelingen en bestuurslagen. Het resultaat: dubbel werk, trage afstemming en blinde vlekken bij complexe dossiers.
Doelbinding en minimale gegevensverwerking onder AVG artikel 5, geheimhoudingsplichten en BIO-beveiligingseisen maken het onwenselijk om centrale gegevenskopieën te maken. Cloud-copilots en generieke zoektools missen bovendien de federatieve autorisatie die nodig is voor overheidswerk.
Het wiel opnieuw uitvinden
Wanneer één gemeente een vraagstuk rond huisvesting, schulden of jeugdzorg oplost, profiteren andere daar zelden van. Zij moeten vaak vanaf nul beginnen bij problemen die elders al zijn aangepakt.
Juridische grenzen aan centralisatie
Gevoelige overheidsdata mag niet zomaar op één hoop worden gegooid. Wetgeving zoals de Woo regelt weliswaar de openbaarheid van bestuur, maar is geen vrijbrief voor centrale data-opslag.
Tools die niet aansluiten op overheidswerk
Cloud-AI-copilots kunnen een groot deel van de dagelijkse ambtenarencontext niet aan. Generieke zoekmachines missen federatieve autorisatie, en maatwerk ETL-pijplijnen zijn traag, kostbaar en onderhoudsgevoelig.
Het Voorgestelde Ontwerp: Lokale Autorisatie en Beheer bij de Eigenaar
Sovera stelt een rechtenbewuste orkestratie op elk lokaal knooppunt (node) voor. Zoeken reikt over organisatiegrenzen heen, maar data wordt niet verplaatst tenzij het beleid dat expliciet toestaat.
Data blijft bij de bron
Brondocumenten en lokale indexen blijven onder het beheer van de eigen organisatie. Alleen geautoriseerde zoekvragen en resultaten overschrijden organisatiegrenzen.
Autorisatie vóór vrijgave
Elke node toetst de RBAC/ReBAC-rechten van de aanvrager lokaal. Een passend resultaat wordt alleen getoond als de aanvrager vooraf al bevoegd is om het te raadplegen.
Geen informatieprijsgave zonder rechten
Heeft een gebruiker geen rechten op een document, dan ziet hij niets. Er lekken geen titels, metadata, aantallen of statussen naar de zoekcontext van de aanvrager, het bestaan van het document blijft volledig afgeschermd.
Aparte autorisatieworkflow voor de eigenaar
Bij een afgeschermde match kan een apart, AI-ondersteund proces de documenteigenaar benaderen met een verzoek. De eigenaar beslist over vrijgave. Een afwijzing blijft onzichtbaar voor de aanvrager; pas na expliciete goedkeuring wordt het resultaat toegankelijk.
Hoe Het Bedoeld Is te Werken
Vanuit het perspectief van de ambtenaar orkestreert het voorgestelde ontwerp veilige, gedecentraliseerde kennisontsluiting in zes stappen:
Zoekvraag in spreektaal
De gebruiker stelt een vraag binnen de eigen beveiligde werkomgeving.
Federatief zoeken
Deelnemende knooppunten zoeken onafhankelijk in hun eigen lokale indexen.
Lokale rechtentoetsing
Elk knooppunt toetst zowel de relevantie als de RBAC/ReBAC-rechten van de aanvrager.
Geautoriseerd resultaat of stil antwoord
Geautoriseerde matches worden getoond met bronvermelding. Bij geen match óf geen toegang ontvangt de gebruiker exact hetzelfde: geen resultaat.
Apart eigenaarsbesluit
Bij een afgeschermde match kan de documenteigenaar een apart AI-ondersteund toegangsverzoek ontvangen. De eigenaar kan goedkeuren, weigeren of verduidelijking vragen zonder het document vrij te geven.
Levering na goedkeuring
Pas nadat expliciet toegang is verleend, verschijnt het resultaat in de werkruimte van de aanvrager.
Mogelijke Pilotscenario's
De eerste Sovera-pilot is nog niet vastgesteld. We zoeken publieke partners om samen één concrete, waardevolle en juridisch haalbare use case te selecteren. De onderstaande scenario's illustreren mogelijke richtingen, geen al bestaande functionaliteiten.
Leren van collega-gemeenten
Een gemeente staat voor een nieuw vraagstuk, zoals het uitvoeren van nieuw beleid in het sociaal domein. Nu beginnen teams vaak vanaf nul. In een Sovera-pilot kan een beleidsmedewerker federatief zoeken in aangesloten gemeentelijke bronnen: interne memo's blijven afgeschermd, terwijl openbare richtlijnen en best practices van andere gemeenten boven komen drijven.
Samen met een pilotpartner selecteren we één afgebakende use case op basis van maatschappelijke meerwaarde, beschikbare bronnen, juridische haalbaarheid, meetbare resultaten en de bereidheid van data-eigenaren.
Onderzoek en Validatie
Sovera bevindt zich in de conceptfase. Vóór een eventuele ingebruikname moeten de volgende onderdelen samen met pilot- en R&D-partners worden gevalideerd:
Federatieve kennisontsluiting
De relevantie, snelheid (latency) en betrouwbaarheid van organisatieoverstijgend zoeken zonder centrale indexen of data lakes.
RBAC/ReBAC op de node
Correcte lokale toetsing van gebruikersrechten, zodat alleen geautoriseerde gegevens de bronafdeling of -organisatie verlaten.
Toegangsworkflows bij de data-eigenaar
AI-ondersteunde verzoeken die data-eigenaren informeren zonder dat er vooraf informatie of titels lekken naar de zoekcontext van de aanvrager.
Privacy, juridische inpasbaarheid en assurance
Borgen van doelbinding, logging en een geldige rechtsgrond per use case, aangevuld met toekomstige conformiteitstoetsen, security assessments en third-party audits. Technologie creëert immers geen recht tot delen.
Aansluiting op FDS en Huidig Overheidsbeleid
Het concept bouwt voort op Prometheons expertise in soevereine, lokale kennisontsluiting. De voorgestelde federatieve laag wordt ontworpen conform de uitgangspunten van het Federatief Datastelsel (FDS), als afsprakenstelsel, niet als centraal netwerk of platform. Geautoriseerde zoekvragen verlopen via Diginetwerk of andere goedgekeurde netwerken, nooit via een centrale databroker.
De beleidsrichting is helder: de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS) en het FDS-afsprakenstelsel vragen om werkende instrumenten, niet alleen om afspraken op papier. Tegelijkertijd wees de DPIA op Microsoft 365 Copilot van het Rijk op grote risico's rond transparantie en controle bij de verwerking van persoonsgegevens. Een soeverein, federatief concept biedt voor beide vraagstukken een antwoord.
Ontworpen volgens FDS-principes
Deelnemende Sovera-knooppunten passen de afspraken en standaarden van het FDS toe op het gebied van:
Identiteit
Identiteit van de aanvrager en de organisatorische context via vastgestelde trustpatronen.
Veilige uitwisseling
Afhandeling van zoekvragen en resultaten over goedgekeurde overheidsnetwerken.
Metadata
Minimale, doelgebonden metadata voor vindbaarheid zonder afgeschermde inhoud bloot te stellen.
Lokale controle
Elke data-eigenaar behoudt de controle over het eigen beleid, de indexering en de autorisaties op de eigen node.
Logging
Controleerbare en auditeerbare vastlegging van zoekopdrachten, autorisaties en vrijgaveverzoeken.
Herkomst (Provenance)
Getoonde resultaten bevatten een duidelijke en herleidbare bronvermelding.
Voorgesteld Open-Core Model
Om een soevereine publieke infrastructuur te ondersteunen en vendor lock-in te voorkomen, is het uitgangspunt voor Sovera een open-core model. Zolang de repositories nog niet openbaar zijn gemaakt, beschrijft open source het beoogde model en nog geen beschikbare software.
Open Source Basisknooppunt
Het basisknooppunt en de REST-API-specificatie worden open source beschikbaar gesteld. Na publicatie zal deze pagina direct naar de repository linken.
Commerciële Enterprise-modules
Prometheon levert aanvullende modules onder licentie, waaronder geavanceerde AI-orkestratie, koppelingen met legacy-systemen en uitgebreide ReBAC-autorisatiemodellen.
Conformiteits- en Assurancediensten
Toekomstige conformiteitstoetsen, security assessments en audits helpen waarborgen dat uitgerolde knooppunten voldoen aan de Sovera-standaard en de geldende BIO-eisen.
Samenwerken
Er zijn twee manieren om aan te sluiten, uitgaande van een concreet operationeel vraagstuk, niet van een presentatie.